BJJ'de Temel Pozisyonları: Guard, Mount, Side Control ve Back
Giriş
BJJ'de submission öğrenmek önemlidir ama rakibini kontrol edemediğin bir pozisyonda submission aramak çoğu zaman işi gereksiz yere zorlaştırır. Bu yüzden başlangıçta önce nerede olduğunu, o pozisyonun sana ne avantaj sağladığını ve bir sonraki hedefinin ne olması gerektiğini öğrenmek gerekir.
BJJ temel pozisyonları denildiğinde Guard, Mount, Side Control ve Back ilk öğrenilmesi gereken pozisyonların başında gelir. Bu pozisyonların her birinde üstte ve altta olan kişinin amacı farklıdır. Bir tarafta kontrol etmeye ve atağa geçmeye çalışırken diğer tarafta pozisyondan çıkmaya veya guard'a dönmeye çalışırsın.
Saldırı sporlarını ağırlıklı çalışan bir antrenör olarak, ayakta kendine çok güvenen bir sporcunun yere düştüğünde ne yapacağını bilemediği birçok antrenman gördüm. Solid Fight Academy'de zemin çalışırken ilk öğrettiğim şeylerden biri bu yüzden teknik ezberlemekten önce pozisyonu anlamaktır. Nerede olduğunu bilmiyorsan hangi tekniği kullanacağını seçmek de zorlaşır.
BJJ'de pozisyonların sıralaması nasıl düşünülür?
BJJ'de her pozisyon aynı avantajı sağlamaz. Back control ve mount, rakibi kontrol edip submission aramak için en güçlü pozisyonlar arasındadır. Side control de üstteki sporcuya ciddi kontrol sağlar ve buradan mount ya da back gibi başka pozisyonlara geçilebilir.
Guard ise farklıdır. Sırtın yerde olmasına rağmen rakibi bacaklarınla kontrol edebilir, sweep yapabilir veya submission arayabilirsin. Bu yüzden guard, klasik anlamda sadece savunmada kaldığın bir alt pozisyon değildir. Turnuva puanlamasında da bazı pozisyon ve geçişlerin karşılığı vardır:
Pozisyon veya Hareket | Puan |
Mount | 4 |
Back Control | 4 |
Guard Pass | 3 |
Sweep | 2 |
Takedown | 2 |
Rolling sırasında bu mantığı bilmek karar vermeyi kolaylaştırır. Alttaysan önce daha güvenli bir guard kurmaya, ardından sweep veya başka bir çıkış bulmaya çalışırsın. Üstteysen rakibin guard'ını geçip kontrolü artırabileceğin bir pozisyona ilerlemek istersin.
Guard: alttan oyunun temeli
Guard, BJJ'yi diğer birçok zemin branşlarından ayıran en önemli bölümlerden biridir.
Sırtın yerde olsa bile bacakların ve kollarınla rakibin hareketlerini kontrol edebilirsin. Buradan sweep ile üste geçebilir, submission deneyebilir veya rakibin guard'ını geçmesini engelleyebilirsin.
Guard tek bir pozisyondan oluşmaz. Closed guard, open guard, butterfly ve half guard gibi farklı seçenekler vardır ve her biri rakibi farklı şekilde kontrol eder.
Closed guard
Closed guard başlangıçta öğrenilen en temel guard türlerinden biridir. Sırtın yerdeyken bacaklarını rakibin belinin etrafına sarar ve ayak bileklerini birbirine kilitlersin. Bu şekilde rakibin senden kolayca uzaklaşmasını engellersin. Closed guard içinden armbar, triangle choke, omoplata, kimura ve hip bump sweep gibi birçok teknik uygulanabilir.
Fakat teknik aramadan önce rakibin duruşunu bozmak önemlidir. Üstteki kişi rahatça dik oturabiliyorsa ellerini ve kalçasını daha rahat kullanır. Rakibin başını ve üst gövdesini sana yaklaştırdığında ise kontrol etmek daha kolay hale gelir. Gi ile çalışırken yaka kontrolü, ense kontrolü ve kol kontrolü bu iş için kullanılır.
Open guard
Open guard'da bacakların rakibin belinin etrafında kilitli değildir. Bu nedenle hareket alanın daha geniştir ama rakibin guard'ı geçmesine karşı da daha dikkatli olman gerekir.
De La Riva, spider, lasso ve butterfly gibi birçok farklı open guard türü vardır. Hangi guard'ı kullandığına göre ayakların, bacakların ve ellerin rakibi farklı noktalardan kontrol eder.
Closed guard'dan farklı olarak burada rakibi sürekli yakınında tutmak zorunda değilsin. Mesafeyi ayaklarınla yönetebilir, rakibin dengesini bozup sweep arayabilir veya uygun açı oluştuğunda submission'a geçebilirsin.
Butterfly guard
Butterfly guard özellikle temel sweep mantığını öğrenmek için kullanışlı bir pozisyondur.
Genellikle oturarak çalışırsın ve ayaklarının iç kısmını rakibin bacaklarının arasına yerleştirirsin. Bu ayak pozisyonlarına hook denir. Rakibin ağırlığını bir tarafa aldığında hook'lardan birini kullanarak onu kaldırabilir ve yana doğru çevirebilirsin.
Butterfly sweep burada öğrenilen temel tekniklerden biridir. Hareketin sadece bacak kuvvetiyle yapılmadığını anlamak önemlidir. Rakibin üst gövdesini kontrol edip ağırlığını doğru tarafa aldıktan sonra bacakla desteklediğinde sweep çok daha rahat çalışır.
Half guard
Half guard'da rakibin bacaklarından birini kendi bacaklarının arasında tutarsın. Bazen rakip guard'ını geçerken bu pozisyona düşersin, bazen de bilinçli olarak half guard kurarsın. Burada alttaki sporcu için underhook almak önemli kontrollerden biridir. Rakibin koltuk altından kolunu geçirip üst gövdesine yaklaşabildiğinde yana dönmek ve pozisyonunu geliştirmek daha kolay olur.
Half guard'dan sweep, dog fight pozisyonuna geçiş ve farklı ataklar yapılabilir. Fakat sırt üstü dümdüz yatıp rakibin bütün ağırlığını üzerinde kabul edersen hareket etmek çok daha zorlaşır. Bu yüzden half guard'da mümkün olduğunca yana dönüp kendine çalışma alanı yaratmak gerekir.
Mount: üstten kontrol kurmak
Mount, rakibin gövdesinin üzerinde olduğun güçlü bir üst pozisyondur. Bacakların rakibin iki yanında kalır ve ağırlığını kullanarak hareketlerini sınırlandırırsın. BJJ'de buradan armbar, cross choke, Americana ve Ezekiel choke gibi farklı submission'lara geçilebilir.
MMA'da ise mount aynı zamanda yumruk atmak için de çok avantajlı bir pozisyondur.
Mount'ta üstteyken ne yapmalısın?
İlk hedef hemen submission aramak değil, önce pozisyonu kaybetmemektir. Alttaki kişi seni köprüyle devirmeye veya dizini içeri sokarak guard'a dönmeye çalışacaktır. Bu yüzden kalçanı dengeli tutman, rakibin hareket ettiği yöne göre ağırlığını ayarlaman ve gereksiz yere öne doğru uzanmaman gerekir. Submission ararken bütün ağırlığını bir tarafa verirsen rakibe kaçış fırsatı açabilirsin. Önce kontrol, sonra atak yap.
High mount
Dizlerini rakibin koltuk altlarına doğru ilerlettiğinde high mount pozisyonuna geçersin.
Bu pozisyonda rakibin kollarını gövdesine yakın kullanması zorlaşır. Armbar veya choke gibi ataklar için de daha uygun açılar oluşur.
Fakat yukarı çıkarken kalçanı gereğinden fazla hafifletirsen rakibe dizlerini araya sokma fırsatı verirsin. Bu yüzden high mount'a geçerken de kontrolü kaybetmemek gerekir.
Mount altından nasıl çıkılır?
Mount altında iki temel kaçış özellikle başlangıçta önemlidir: bridge and roll ve elbow-knee escape. Bridge and roll sırasında rakibin bir kolunu ve aynı taraftaki ayağını kontrol ederek o yöne köprü yaparsın. Rakip o tarafta elini veya ayağını kullanarak denge kuramazsa devirmek daha kolay olur.
Elbow-knee escape'te ise dirsek ve diz arasındaki boşluğu kapatıp bacağını tekrar araya sokmaya çalışırsın. İlk hedef genellikle half guard'a, ardından mümkünse full guard'a dönmektir.
Bu iki kaçışı tek başına öğrenmek yetmez. Mount altında sakin kalıp hangisinin o anda daha uygun olduğunu anlayabilmek için ikisini de düzenli tekrar etmek gerekir.
Side control: kontrol ve geçiş pozisyonu
Side control'de rakibin yanında, gövdesine çapraz şekilde yer alırsın. Guard'ı geçtikten sonra sık geçilen pozisyonlardan biridir. Burada amaç rakibin sana dönmesini veya dizlerini tekrar araya sokmasını engellerken kontrolü korumaktır. Side control'den mount'a ilerleyebilir, back'e geçiş arayabilir veya uygun bir submission deneyebilirsin.
Side control'de üstten kontrol
Üstteyken sadece rakibin üzerine ağırlık bırakmak yeterli değildir. Göğüs ve kalça pozisyonunu kullanarak rakibin sana doğru dönmesini zorlaştırman gerekir. Bacaklarını dengeni koruyacak şekilde yerleştirirken rakibin kalçasına da gereksiz alan bırakmamalısın.
Crossface ve underhook burada sık kullanılan iki temel kontroldür. Crossface ile rakibin başının yönünü kontrol edersin. Underhook ise üst gövdesinin sana dönmesini ve kolunu rahat kullanmasını zorlaştırır.
Bu iki kontrol düzgün olduğunda side control'ü korumak çok daha kolay hale gelir.
Side control'den ataklar
Kimura, Americana, arm triangle choke ve paper cutter choke side control'den uygulanabilecek teknikler arasındadır. Fakat side control'ü sadece submission aramak için kullanmak zorunda değilsin. Rakibin savunmasına göre mount'a geçmek veya sırtını almak çoğu zaman daha iyi bir seçenek olur.. Rakip bir atağı savunurken başka bir pozisyon için alan açabilir. BJJ'de geçişleri öğrenmenin önemli olmasının nedenlerinden biri de budur.
Side control altından nasıl çıkılır?
Alttayken ilk işin rakibi kollarınla itmeye çalışmak değildir. Dirsek ve ön kollarınla frame kurup aranızda biraz alan açman gerekir. Ardından kalçanı yana çıkararak dizini içeri sokmaya çalışırsın. Bu hareket genellikle shrimp veya hip escape ile yapılır. Dizini rakibin arasına sokabildiğinde half guard'a veya full guard'a dönmek için fırsat oluşur. Side control altında dümdüz sırt üstü kalmak hareket alanını azaltır. Bu yüzden rakiple aranda boşluk oluşturup yana dönmek kaçışın önemli bir parçasıdır.
Back control: rakibin sırtını kontrol etmek
Back control, BJJ'de en avantajlı pozisyonlardan biridir. Rakibin arkasında olduğun için seni doğrudan göremez ve özellikle boynunu korumak zorunda kalır. Bu da rear naked choke ve gi ile yapılan farklı boğma teknikleri için fırsat yaratır. Turnuva puanlamasında gerekli kontrol kurulduğunda back control 4 puan getirir.
Hooks ve seatbelt kontrolü
Back control'ün klasik kullanımında ayaklarını rakibin bacaklarının iç tarafına yerleştirirsin. Bunlara hooks denir. Hooks, rakibin kalçasını kontrol etmene ve senden kolayca uzaklaşmasını engellemene yardımcı olur.
Üst gövdede ise seatbelt grip sık kullanılır. Bir kol rakibin omzunun üzerinden, diğer kol koltuk altından geçer ve eller önde birleşir. Burada amaç rakibe sadece sıkıca sarılmak değildir. Göğsünü sırtına yakın tutup üst ve alt gövde kontrolünü birlikte koruman gerekir.
Rear naked choke
Rear naked choke, back control'den en sık kullanılan submission'lardan biridir. Rakibin boynunu savunması gerektiği için back control sırasında eller arasında sürekli bir mücadele olur. Bu yüzden boğmayı doğrudan zorlamak yerine önce rakibin ellerini kontrol etmek ve boynuna ulaşmak gerekir. Teknik doğru kurulduğunda oldukça etkili bir submission'dır. Fakat özellikle antrenmanda partnerin pes ettiğinde baskıyı hemen bırakmak gerekir.
Back control'den nasıl çıkılır?
Back control altında ilk öncelik boynunu korumaktır. Rakibin boğma kolunun boynuna yerleşmesine izin verirsen pozisyondan çıkmak çok daha zor hale gelir. Bu yüzden önce elleri kontrol edip boğazını savunmalısın. Ardından rakibin göğsü ile sırtın arasındaki bağlantıyı bozup omuzlarını ve sırtını mata doğru çevirmeye çalışırsın. Bu sırada hooks kontrolünü de açabilirsen side control veya half guard gibi daha güvenli bir pozisyona geçme şansın olur. Back'ten kaçış kolay değildir. Bu yüzden pozisyonu kaybettikten sonra değil, rakip sırtını almaya başladığı anda savunmaya başlamak çok daha önemlidir.
Pozisyonlar arasında nasıl geçiş yapılır?
BJJ'de bir pozisyonu iyi öğrenmek önemli ama rolling sırasında sürekli aynı yerde kalamazsın. Rakip hareket ettikçe pozisyon da değişir. Üstteyken side control'den mount'a veya uygun olduğunda back'e geçebilirsin. Alttayken guard'a dönüp sweep ile üste çıkmaya çalışabilirsin. Burada önemli olan, bir sonraki pozisyonu düşünürken elindeki kontrolü hemen bırakmamaktır.
Örneğin side control'den mount'a geçmeye çalışırken rakibin üst gövdesindeki kontrolü çok erken bırakırsan guard'ını geri almasına fırsat verebilirsin. Aynı şey submission'larda da geçerlidir. Bir armbar denemesi sonuç vermediğinde pozisyon tamamen bitmiş olmayabilir. Rakibin savunurken verdiği tepki başka bir atak veya geçiş için fırsat yaratabilir.
Zamanla tek tek tekniklerden çok, rakibin verdiği tepkiye göre bir sonraki hareketi seçmeye başlarsın.
Pozisyonları geliştirmenin en iyi yollarından biri: pozisyonel sparring
Bir tekniği drills sırasında düzgün yapmakla rolling sırasında uygulamak aynı şey değildir.
Partner direnmeye başladığında zamanlama, denge ve karar verme devreye girer. Pozisyonel sparring bu aradaki farkı kapatmak için çok kullanışlıdır.
Örneğin side control'den başlayabilirsiniz. Üstteki kişinin amacı pozisyonu korumak veya mount'a geçmek, alttaki kişinin amacı ise guard'ını geri almak olsun. Üç dakikalık raundlar yapın. Bir taraf hedefine ulaştığında tekrar aynı pozisyondan başlayın ve daha sonra rolleri değiştirin.
Bu şekilde bir pozisyonu normal rolling'e göre çok daha fazla tekrar edersin. Serbest rolling sırasında bir seansta belki birkaç kez back control'e ulaşırken pozisyonel sparringde aynı pozisyonu tekrar tekrar çalışabilirsin. Özellikle kötü olduğun pozisyonları bu şekilde çalışmak daha faydalıdır. Sürekli rahat olduğun yerden başlarsan zayıf olduğun bölümler aynı şekilde kalır.
BJJ pozisyonlarını birebir çalışmak
Pozisyonlarda yapılan küçük hataları rolling sırasında kendi başına fark etmek her zaman kolay değildir. Örneğin side control'de gereğinden fazla yukarı çıkıyor, mount altında yanlış yöne köprü yapıyor veya guard'da rakibe gereğinden fazla alan bırakıyor olabilirsin. Dışarıdan bakan bir antrenör bu hataları daha kolay fark eder.
BJJ ve diğer dövüş sporlarında birebir çalışmak istersen Dağhan Sağlam ile özel ders seçeneklerini inceleyebilirsin. Antrenmanda hangi pozisyonlarda zorlandığına göre teknik çalışmayı o bölümlere daha fazla ayırabilirsin.
Gi, rashguard, dişlik ve diğer dövüş sporları ekipmanları için Solid Fight Store üzerindeki ürünlere de göz atabilirsin.
BJJ temel pozisyonlarını öğrenirken neye odaklanmalısın?
Guard, Mount, Side Control ve Back'i sadece pozisyon isimleri olarak ezberlemek yeterli değildir. Her birinde üç şeyi bilmen gerekir: pozisyonu nasıl kontrol edeceğin, oradan nasıl ilerleyeceğin ve kötü taraftaysan nasıl çıkacağın.
Başlangıçta onlarca submission öğrenmek cazip gelebilir. Fakat temel pozisyonlarda rahat değilsen öğrendiğin teknikleri rolling sırasında kullanmak da zorlaşır. Bu yüzden önce birkaç pozisyonu gerçekten anlamaya çalış.
Guard'dayken rakibin ne yapmaya çalıştığını, mount altındayken neden kaçamadığını veya side control'de hangi boşluğu verdiğini fark etmeye başladığında BJJ çok daha anlaşılır hale gelir. Pozisyon bilgisi oturduktan sonra submission ve geçişleri birbirine bağlamak da kolaylaşır.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
BJJ'de en avantajlı pozisyon hangisidir?
Back control, BJJ'deki en avantajlı pozisyonlardan biri olarak kabul edilir. Rakibin arkasında olduğun için seni doğrudan göremez ve boynunu savunmak zorunda kalır. Rear naked choke gibi güçlü submission'lara da buradan ulaşabilirsin. Turnuva puanlamasında mount gibi back control de 4 puan getirir.
Guard pozisyonunda alttaki kişi dezavantajlı mı?
Guard'da sırtın yerde olsa da pasif olmak zorunda değilsin. Rakibini bacaklarınla kontrol edebilir, sweep ile üste geçebilir veya submission arayabilirsin. Buna rağmen mount veya back control kadar avantajlı bir kontrol pozisyonu değildir.
Beyaz kuşak olarak hangi pozisyonlara odaklanmalıyım?
Closed guard, mount ve side control başlangıçta özellikle önemlidir. Guard'dan temel sweep ve submission'ları, mount'ta kontrolü ve mount altından kaçışları öğren. Side control altında guard'ını geri kazanmayı da erken dönemde düzenli çalışmak faydalıdır.
Pozisyonlar arası geçiş neden önemlidir?
Rakip rolling sırasında sürekli hareket ettiği için tek bir pozisyonu sonsuza kadar koruyamazsın. Bir pozisyondan diğerine geçmeyi bildiğinde rakibin savunmasına göre oyununu devam ettirebilirsin. Örneğin side control'den mount'a geçebilir veya rakip döndüğünde sırtını alabilirsin.
Half guard iyi bir pozisyon mu?
Half guard doğru kullanıldığında sweep ve farklı geçişler için birçok seçenek sunar. Underhook almak burada önemli kontrollerden biridir. Fakat altta tamamen düz kalıp rakibin ağırlığını kabul edersen hareket etmek zorlaşır. Half guard'da yana dönmek ve kendine çalışma alanı yaratmak daha önemlidir.
Bu yazı, WBC Muay Thai Avrupa ve Dünya Şampiyonu Dağhan Sağlam tarafından Dövüş Rehberim için hazırlanmıştır.
Yorumlar